Projenizi "son_son_kesin_versiyon2.html" diye adlandırmak, versiyon kontrol değildir. Değişikliği geri alamaz, kimin neyi ne zaman değiştirdiğini göremez ve bozduğunuz kodun iki gün önceki hâlini kurtaramazsınız. Git, bu sorunun standart çözümüdür; GitHub ise onu ekibinize ve dünyaya açan vitrindir.
Bu rehberde sıfırdan başlıyoruz: kurulumdan ilk commit'e, en sık kullanılan 10 komuttan branch ve çakışma çözümüne kadar ilk haftada işinize yarayacak her şey burada.
Git ile GitHub arasındaki fark
İki isim çoğu zaman eşanlımlı kullanılıyor ama farklı şeyler:
| Git | GitHub | |
|---|---|---|
| Ne olduğu | Versiyon kontrol programı — bilgisayarınızda çalışır | Git depolarının barındırıldığı bulut platformu |
| Çalışma yeri | Yerel; internet gerekmez | Çevrimiçi; hesap ve internet gerektirir |
| Görevi | Değişiklik geçmişi, dal (branch), birleştirme | Yedekleme, iş birliği, kod inceleme, açık kaynak |
Kısaca: Git olmadan GitHub işe yaramaz, Git tek başına da yeterlidir — ama yedeklemek ve paylaşmak için GitHub (ya da alternatifi GitLab, Bitbucket) gerekir. Git'in kendisi ücretsizdir ve resmî dokümanı her yerde erişilebilirdir.
Kurulum ve ilk yapılandırma
Kurulum bir kez yapılır. Resmî siteden (git-scm.com) işletim sisteminize uygun paketi indirin; Windows'ta Git Bash programını da kurar. Ardından terminalde kimliğinizi tanımlayın:
git config --global user.name "Adınız"— commit'lere yazan isim.git config --global user.email "ornek@eposta.com"— GitHub hesabınızla aynı e-posta olmalı; yoksa commit'ler hesabınıza bağlanmaz.git config --global init.defaultBranch main— yeni depoların varsayılan dalınımainyapar; artıkmasteryerine sektör standardı kullanılır.
Yapılandırma git config --list ile kontrol edilir. Bu üç satır, ilk commit'inizden önce atılması gereken adımdır; sonra değiştirmek geçmiş commit'leri düzeltmez.
Temel çalışma döngüsü
Git'in zorlaştığı yer burasıdır; oysa model üç kutudan ibarettir:
- Çalışma dizini (working directory): dosyalarınızın düzenlediğiniz gerçek hâli.
- Alan (staging area): bir sonraki commit'e ne gireceğini seçtiğiniz bekleme alanı.
git addile oraya taşırırsınız. - Depo (repository):
git commitile anlık görüntü buraya yazılır; artık geri dönülebilir bir kayıttır.
Ve dördüncü adım: git push ile yerel kaydı GitHub'daki uzak depoya göndermek. Bu akışı bir kez kavradıktan sonra gerisi komut ezberi değil, aynı döngünün tekrarıdır. Resmî Pro Git kitabının ilk bölümü bu modeli ayrıntılı anlatır.
İlk deponuzu kurmak: beş komut
Boş bir klasörde ya da mevcut projenizde:
git init— klasörü Git deposuna dönüştürür; gizli.gitklasörü oluşur.git status— her belirsizlik anında çekilecek ilk komut; neyin değiştiğini, neyin alan dışında olduğunu gösterir.git add .— değişikliklerin tamamını alanına taşır. İleri aşamada tek dosya eklemek içingit add dosya.pydaha güvenlidir.git commit -m "anlamlı mesaj"— anlık görüntüyü kaydeder.git remote add origin https://github.com/kullanici/proje.git+git push -u origin main— uzak depoyu bağlar ve ilk gönderimi yapar.
Commit mesajı, gelecekteki sizin okuyacağı bir nottur: ne yaptığını (kodu değil) yazın. "düzenleme", "son", "fix" gibi mesajlar bir yıl sonra hiçbir şey ifade etmez.
En sık kullanılan 10 komut
| Komut | Ne yapar |
|---|---|
git status | Değişen, eklenen ve bekleyen dosyaları listeler |
git add <dosya> | Değişikliği alanına taşır |
git commit -m "..." | Anlık görüntü oluşturur |
git log --oneline | Geçmişi tek satır özetler; nerede kaybolduğunuzu bulursunuz |
git diff | Commit öncesi satır düzeyinde farkı gösterir |
git pull origin main | Uzak depodaki güncellemeleri indirir — push'tan önce hep |
git push origin main | Yerel commit'leri GitHub'a gönderir |
git branch <ad> | Yeni dal oluşturur |
git switch <ad> | Dal değiştirir (eski checkoutun modern hâli) |
git restore <dosya> | Commit edilmemiş değişikliği geri alır — geri dönüşü yok, dikkatli olun |
Günlük ritim genelde şudur: status → diff → add → commit → pull → push. Bu altı adımı ezberlemek, Git'i "korkutucu" olmaktan çıkarır.
Branch ile çalışmak
Dal (branch), deponun kopyası değil, imlecinizin bulunduğu ayrı bir hattır. Böylece ana daldaki projeyi bozmadan deneme yapabilirsiniz:
git switch -c ozellik-ekleme— yeni dal oluşturup oraya geçin.- Çalışın, commit'leyin; gerektiğinde
git switch mainile ana dala dönüp işinize devam edin. git merge ozellik-ekleme— çalışmayı ana dala birleştirin.
Pratik kural: tek bir iş = tek bir dal = tek bir birleştirme. "Hafta boyunca aynı dala her şeyi yazmak" dalın amacını yok eder. GitHub tarafında dal, Pull Request ile incelendikten sonra birleşir — tek kişilik projelerde bile bu alışkanlık, yanlış commit'leri ana dala ulaşmadan yakalar.
Merge conflict: çakışma nasıl çözülür?
İki dal aynı satırı değiştirdiğinde Git karar veremez ve dosyaya işaretler koyar:
<<<<<<< main
eski sürüm
=======
yeni sürüm
>>>>>>> ozellik-ekleme
Çözüm üç adımdır:
- Sakin olun: hiçbir dosya çökmedi; yalnızca iki seçenek arasında seçim bekleniyor.
- İşaretli bölgeyi düzenleyin: korunacak metni yazıp
<<<,=======ve>>>satırlarının tamamını silin. git add+git commit— çakışma çözülmüş sayılır ve geçmişe yazılır.
Çakışma yaşamamak için push'tan önce hep git pull yapın; güncellemeleri erken indirmek, aynı satırı iki kişinin değiştirmesini ciddi ölçüde azaltır. Çözüm gerçekten zorsa git merge --abort ile birleştirmeyi iptal edip dalda çalışmaya devam edebilirsiniz.
İlk haftada yapılan 5 hata
- Push öncesi pull unutulması: uzak depo sizden ileriyse ret yersiniz. Daima önce
pull. - Commit edilmemiş işi silmek:
git restorevegit cleangeri alınamaz. Denemeden öncegit statusçekin. - Hassas bilgiyi commit'lemek: API anahtarı, parola veya
.envdosyası bir kez geçmişe girerse silmek zordur. Web geliştirme rehberimizde anlattığımız gibi, gizli anahtarlar kodun parçası değildir;.gitignorelistesine ilk günden ekleyin. - Çok büyük dosyalar: video, veri seti ve
node_modulesgibi klasörler depoyu şişirir; GitHub dosya boyutu sınırını aşan push'ları reddeder. - Anlamsız commit mesajları: "dosyaları güncelle" yazmak, kod incelemesini ve geri dönüşü imkânsızlaştırır. Mesaj düzeni için Conventional Commits iyi bir başlangıçtır.
Depo düzeni: README, .gitignore ve lisans
GitHub'da ilk izlenim, dosya listesinden önce README'ye bakılarak oluşur. İyi bir README üç soruyu ilk ekranda yanıtlar: bu proje ne yapar, nasıl kurulur, nasıl çalıştırılır. Uzun manifesto değil; tek paragraflık açıklama, üç-beş komut ve varsa bir ekran görüntüsü yeterlidir.
.gitignore ise hata önleme aracıdır: node_modules, .env, derleme çıktıları ve IDE ayar dosyaları ilk commit'ten itibaren listede olmalı. Çoğu dil için hazır şablonlar GitHub'ın depo oluştururken sunduğu seçenekler arasında bulunur; boş bırakmak yerine dilinizi seçin. Açık kaynak yayınlıyorsanız lisans dosyasını da ekleyin — lisans yoksa teknik olarak "herkese açık" ama hukuki olarak "kullanılamaz" demektir. Bu üç dosya, deponuzun en çok okunan parçasıdır ve beş dakikalık bir işten ibarettir.
İlk 30 dakikalık plan
- Kurulum + kimlik (5 dk): Git'i indirin,
user.nameveuser.emailtanımlayın. - GitHub'da boş depo (5 dk): Yeni repo oluşturun; README ve
.gitignoreseçeneğini açın. - Yerelde ilk commit (10 dk): Bir klasöre
git initile başlayın, bir dosya ekleyin,add→commit. - İlk push (5 dk):
remote add+push -u origin main. Dosyanın GitHub'da göründüğünü doğrulayın. - Koparıp geri bağlama (5 dk): Bir dosyayı silin,
git restoreile geri getirin. Geri dönüşün çalıştığını görünce korku kaybolur.
Merak edilenler
- İnternet yoksa Git çalışır mı? — Evet. Git yerel çalışır; internet yalnızca push/pull anında gerekir.
- Her değişikliği commit'lemeli miyim? — Anlamlı her adımı evet. Kural: commit, tek başına anlaşılabilir ve geri alınabilir olmalı.
- Yanlış commit'i nasıl düzeltirim? — Push edilmediyse
git commit --amend; paylaşıldıysagit revertile geri alma işlemi yapılır — geçmişi silmek yerine üzerine yeni kayıt eklenir. - GitHub'a kodum çalınır mı? — Halka açık depolar herkese açıktır. Hassas projelerde özel (private) depo seçin ve erişim anahtarlarını parola yöneticinizde saklayın.
- GUI mı, terminal mi? — Başlangıçta terminal önerilir; ne yaptığınızı görürsünüz. Sonrasında VS Code'un yerleşik Git paneli veya GitHub Desktop günlük işleri hızlandırır.
Sonuç: geçmiş, projenin sigortasıdır
Git'in gücü tek komutunda değil, her değişikliğin geri dönülebilir bir kayıt olmasındadır. İlk gün beş komut (init, status, add, commit, push), ilk hafta branch ve pull/push disiplini — hepsi bu. Kurulum yarım saat sürer; kurtardığı saatler ise saymakla bitmez.
Bugün tek bir proje klasörü seçin, git init deyin ve ilk commit'inizi atın. Kod yazmaya yapay zekâ araçlarıyla başlıyorsanız bile, o üretilen kodun geçmişini Git tutmadan ilerlemek mümkün değil — versiyon kontrol, AI çağında daha da zorunlu hâle geldi.
Bu makale TechWave tarafından hazırlanmıştır.